• Search form

20.11.2017 | 22:53

Srednjovekovno Kosovo arheološki skromno istraženo

Srednjovekovno Kosovo arheološki skromno istraženo

Arheološka istraživanja srednjovekovnog Kosova, nasuprot intenzivnom životu koji se odvijao na tom području, ostala su skromnih rezultata - čulo se na predavanju dr Dejana Radičevića, održanog u okviru izložbe “Srpsko umetničko nasleđe na Kosovu i Metohiji. Identitet, značaj, ugroženost” u Galeriji SANU.

Najranija zabeležena arheološka interesovanja vezana su za početak 20. veka, kada je na više mesta bilo otkopavanja srednjovekovnih ruševina. Ta amaterska raskopavanja često su bila podstaknuta legendama o skrivenom blagom. Uglavnom nema podataka šta je tada rađeno ili šta je nađeno, mada su neka iskopavanja rezultirala otkrićima koja su do danas ostala jedinstvena. Tako su seljani starog srpskog sela Banje istočno od Peći još u 19. veku otkopali crkveno zvono iz 1432. godine koje je vlastelin Rodop poklonio svojoj zadužbini – Crkvi svetog Nikole. Sa mnogo truda su ga čuvali i početkom 20. veka preneli u Pećku patrijaršiju, gde se i danas čuva, rekao je Radičević, docent na Odeljenju za arheologiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu.

Prvo organizovano arheološko iskopavanje jednog arheološkog spomenika na Kosovu preduzeto je 1927. godine, kada je uz pomoć Ministarstva vera i Ministarstva vojske i mornarice, profesor Filozofskog fakulteta u Skoplju Radoslav Grujić sproveo obimnu kampanju u zadužbini cara Stefana Dušana u Manastiru svetih arhanđela kod Prizrena. Iskopavane su obe crkve i deo konaka, kao i crkvica svetog Nikole i neke građevine u tvrđavi Višegard. U jugozapadnu uglu glavne manastirske crkve otkopana je grobnica i u njoj carevi posmrtni ostaci. Prilikom tih radova pronalaženi su delovi ukrasa carske zadužbine, kao i čuveni mozaički pod i raznovrsni kameni ukrasi, jedna od najreprezentativnijih dekoracija srpske srednjovekovne umetnosti. Novinu u odnosu na prethodnu epohu činila je pojava skulpturalne predstave vladara.

Rodopovo zvono, Bogorodica Hvostanska (?), 1432.

Sledeća etapa u istraživanjima srednjovekovnih manastira i crkava obeležena je iskopavanjima uslovljenim potrebama arhitektonskih snimanja i programima konzervatorskih radova. Počinju već 30-ih godina 20. veka u Banjskoj, Pećkoj patrijaršiji i Dečanima, a intenzivnije posle Drugog svetskog rata, kada su obimniji konzervatorski radovi uslovljavali i potrebu za obimnim iskopavanjima. Nažalost, ovi radovi su većinom bili arhitektonskog karaktera i bez učesća i uticaja arheologa, mada su istraživani neki od naznačajnijih srednjoveovnih spomenika - Bogorodica Ljeviška, Gračanica, Sv. arhanđeli prizrenski, Pećka patrijaršija… Iskopavanja nisu vođena arheološkim principima, pa se prema ciljevima i metodu, ali i prema rezultatima, kako je naveo Radičević, teško mogu i nazvati arheološkim.

Najobimnija arheološka istraživanja započeta su na Novom Brdu 1952. godine projektom Atheološkog instituta, uz stručnjake iz drugih institucija. Inicijativa za istraživanje Novog Brda – u svoje vreme najvećeg rudarskog centra na Balkanu i svojevrsnog simbola bogatstva srednjovekovne Srbije, pokrenta je još 1921. godine - u vreme kada je Vladimir Petković bio upravnik Narodnog muzeja u Beogradu. Početak radova, međutim, čekao je gotovo tri decenije. Iako ambiciozno zamišljen kao dugoročan, taj istraživački projekat nije bio dugog veka, bez obzira na značajne rezultate koje je postigao. Sistematska iskopavanja trajala su do 1960. godine, a potom sa prekidima do 1962. i 1969. Značajna otkrića do kojih se došlo još nisu publikovana u celosti. Manja sondažna iskopavanja obavljana su do 1992. godine, ali o tim radovima nema bližih podataka.

Prsten Konstantina Nemanjića poreklom iz manastira Banjske, početak XIV veka (do 1322)

Ni drugi, kasnije pokrenuti istraživački projekti, kako je rekao Radičević, nisu bili bolje subine. Tokom 70-ih godina bili su to “Kosovo u ranom srednjem veku”, krajem 80-ih “Srednjovekovne župe na severnoj strani Šare”, a 90-ih “Srednjovekovni gradovi i dvorci na Kosovu i Metohiji”.

Svi ti projekti ostali su kratkog daha usled različitih razloga – nedostatka finansijskih srestava,  nedovoljne angažovanosti istraživača ili političkih razloga.

“Postignuti rezultati po pravilu nisu publikovani, što za posledicu ima činjenicu da su mnoga pitanja o arheološkim proučavanjima srednjovekovnog perioda na ovom području ostala otvorena”, rekao je Radičević, dodajući da se u celini stoga “mora konstatovati da, nasuprot intenzivnom životu kakav se na ovom prostoru odvijao u srednjem veku - o čemu svedoče brojni raznovrsni spomenici, još uvek stoje skromni rezultati arheoloških istraživanja”.

Posebno se malo zna o ranoj srednjovekovnoj prošlosti Kosova - pisanih izvora nema, a arheološka istraživanja nisu bila usmerena na to razdoblje kako bi se taj nedostatak nadoknadio.

“Razdoblje od naseljavanja Slovena, odnosno Srba pa do devetog veka nije dokumentovano odgovarajućim arheološkim materijlaom tako da se zbivanja na ovom prostoru rekonstruišu na osnovu arehološke građe iz okruženja”, rekao je Radičević, dodajući da se sa više materijala raspolaže o razdoblju 10. i 11. veka iz kojeg potiču i najraniji pisani izvori koji svedoče o događajima na kosovskom području. Više podataka svedoči o tome da su nove crkve bile izgrađene na mestima starijih – onih iz ranovizantjskog doba. Za najstraiju baziliku u Lipljanu pretpostavlja se da je sagrađane u petom ili šestom veku, a da je na njenim ruševinama u 10. ili 11. veku podignuta nova crkva trobrodne osnove. Između ostalog, i centralni pećki hram Svetih apostola iz druge četvrtine 13. veka izgrađen je preziđivanjem i dogradnjom starije crkve.

(SEEcult.org)

  • 09.02.2018 | 10:00

    Ustvarjalni center Švicarija/MGLC, Grad Tivoli, Pod turnom 3, Ljubljana

    ŠVICARIJA: SKUPNOST, UMETNOST IN NARAVA - razstava (8.2.2018.-6.1.2019.)

     

    NIKA AUTOR

    STOJAN BATIČ

    DRAGICA ČADEŽ

    JURE DETELA

    META GRGUREVIČ

    FRANCE GRUDEN

    SERGEJ KAPUS

    JANEZ LENASSI

    KAREL PLEMENITAŠ

    KAREL PUTRIH

    DRAGO TRŠAR

    DUŠAN TRŠAR

    LUJO VODOPIVEC

    BILAL YILMAZ

    avtorica projekta, razstave: Yasmín Martín Vodopivec

    http://www.mglc-lj.si

    19.06.2018 | 10:00

    Cankarjev dom | Mestni muzej, Ljubljana

    SLOVENSKI IN EVROPSKI CANKAR - razstava (18.6.2018.-28.2.2019.) ob 100. obletnici smrti Ivana Cankarja

    https://www.cd-cc.si/sl/kultura/razstave/ivan-cankar-in-evropa

    12.07.2018 | 18:30

    Muzej moderne umetnosti - MoMA, 11 West 53 Street, New York, NY

    Izložba “Prema betonskoj utopiji: Arhitektura u Jugoslaviji, 1948-1980” (Toward a Concrete Utopia: Architecture in Yugoslavia, 1948-1980)

    Reprezentativna izložba jugoslovenske arhitekture u MoMA obuhvata više od 400 crteža, modela, fotografija i filmskih snimaka iz gradskih arhiva, privatnih i muzejskih kolekcija iz celog regiona. Izložba je prvo predstavljanje izuzetnih dela vodećih arhitekata socijalističke Jugoslavije američkoj i međunarodnoj javnosti.

    Izložba obuhvata radove najvažnijih jugoslovenskih arhitekata, među kojima su Bogdan Bogdanović (1922-2010), Juraj Neidhardt (1901-1979), Svetlana Kana Radević (1937–2000), Edvard Ravnikar (1907-1993), Vjenceslav Richter (1917-2002) i Milica Šterić (1914-1998).

    Izložba će biti otvorena do 13. januara 2019. godine, a obuhvata i prateći program

    *MoMa je otvoren svakog dana od 10.30 sati po lokalnom vremenu

    https://www.moma.org/calendar/exhibitions/3931

    21.09.2018 | 10:00

    Etnografski muzej u Beogradu, Studentski trg 13, Beograd

    Dan Etnografskog muzeja - 117 godina

    TO SMO MI - NARODNA ZANIMANJA U SRBIJI (Nazrni, pa se vrni) - izložba (20.9.-20.12.2018)

    autori izložbe: muzejski savetnici Dušica Živković, dr Miloš Matić, dr Marko Stojanović, Jelena Tešić-Vuletić

    https://etnografskimuzej.rs

    29.09.2018 | 10:00

    Galerija Matice srpske, Novi Sad

    PERCEPCIJE: ŽENA PO MERI DRUŠTVA? - izložba (28.9.2018.-6.1.2019.)

    ABIGAIL LANE, ANA BEŠLIĆ, ANTHEA HAMILTON, CAMILLA LØW, CELIA HEMPTON, CLARE STRAND, DANICA JOVANOVIĆ, ĐORĐE JOVANOVIĆ, ELIZABETH PRICE, GILLIAN WEARING,  HELEN CHADWICK, IVAN TABAKOVIĆ, KATARINA IVANOVIĆ, LAURA ALDRIDGE, LUBAINA HIMID, LJUBICA CUCA SOKIĆ, MADAME YEVONDE, MILAN KONJOVIĆ, MARKO ZAVIŠIĆ, NADEŽDA PETROVIĆ, PETAR DOBROVIĆ, RACHEL WHITEREAD, SAVA PETROVIĆ, SARAH LUCAS, SAVA ŠUMANOVIĆ, TRACY EMIN, ZORA PETROVIĆ

    organizacija: British Coucnil i Galerija Matice srpske, Novi Sad

    https://www.britishcouncil.rs

    04.10.2018 | 11:00

    Umjetnički paviljon u Zagrebu, Trg Kralja Tomislava 22, Zagreb 

    VLAHO BUKOVAC I ALEXANDRE CABANEL - povijesni susret učenika i učitelja - izložba (3.10.2018-6.1.2019.)

    http://www.umjetnicki-paviljon.hr

    06.10.2018 | 10:00

    Kibla, Maribor

    Kibla portal, Valvasorjeva 40, Maribor

    OSEBNO / PERSONAL - mednarodna skupinska razstava (5.10.-29.12.2018.)

    Jozef Suchoža (Slovaška), Nataša Prosenc Stearns (Slovenija/ZDA), Jože Slaček in Jiri Kočica (Slovenija), Jure Fingušt (Slovenija), Janez Kardelj (Slovenija), Maruša Šuštar (Slovenija), Tadej Vaukman (Slovenija), Maša Jazbec (Slovenija), Artists&Poor's (Slovenija), Radovan Kunić (Hrvaška), Boštjan Novak (Slovenija), Dragica Čadež (Slovenija), Anka Krašna (Slovenija), Selma Selman (BH/ZDA), Nikita Shalenny (Ukrajina/UA), Nataša Berk, Vlado Repnik, Simon Macuh, Petra Kapš (Slovenija), Tincuta Heinzel in Hillevi Munthe, kuratorici - Poskusi, napake, preizkušnje in napake: Attempts, Failures, Trials and Errors: Teresa Almeida (Portugalska / ZK / Švedska), Beam (Nizozemska), Shih Wei Chieh (Tajvan), Kate Sicchio (ZDA) & Camille Baker (Kanada / ZK), Renata Gaui (Brazilija / ZDA), Maria Paulina Gutiérrez (Kolumbija), Tincuta Heinzel (Romunija/Nemčija/ZK), Shary Kock (Nizozemska), Aline Martinez Santos (Brazilija/Nemčija), Afroditi Psarra (Grčija/ZDA), Annette Schmid & Veerle Pennock (Nemčija/Nizozemska), Zoran Popovici (Romunija), Natacha Roussel (Francija/Belgija), Vitalii Shupliak (Ukrajina/Poljska), Giulia Tomasello (Italija/ZK), Pauline Vierne (Francija/Nemčija), ZEST Collective (Romunija), Ebru Kurbak (Turčija/Avstrija), Mili John Tharakan (Indija/ZK), Rebecca Stewart (ZDA/ZK)

    http://www.kibla.org

    13.10.2018 | 10:00

    Muzej savremene umetnosti Vojvodine, Dunavska 37, Novi Sad

    ILIJA ŠOŠKIĆ: AKCIONE FORME - retrospektivna izložba (12.10.-24.12.2018.)

    kustosi izložbe: Zoran Erić (Muzej savremene umetnosti Beograd) i Nebojša Milenković (Muzej savremene umetnosti Vojvodine)

    organizacija: Muzej savremene umetnosti Beograd i Muzej savremene umetnosti Vojvodine

    http://www.msuv.org

    14.10.2018 | 10:00

    Muzej savremene umetnosti Beograd

    ILIJA ŠOŠKIĆ: AKCIONE FORME - retrospektivna izložba (13.10.-24.12.2018.)

    kustosi izložbe: Zoran Erić (Muzej savremene umetnosti Beograd) i Nebojša Milenković (Muzej savremene umetnosti Vojvodine)

    organizacija: Muzej savremene umetnosti Beograd i Muzej savremene umetnosti Vojvodine

    http://www.msub.org.rs

    16.10.2018 | 10:00

    Muzej Paje Jovanovića, Kralja Milana 21/IV, Beograd

    POGLED IZBLIZA. ATELJE PAJE JOVANOVIĆA - izložba (15.10.2018.-26.1.2019.) povodom 115 godina od osnivanja Muzeja grada Beograda

    autor izložbe: Isidora Savić, kustoskinja Muzeja grada Beograda

    http://www.mgb.org.rs

Video
10.12.2018 | 17:42

VOĐENJE: Dan vredan veka - 1. decembar 1918.

Autorsko vođenje kroz izložbu Muzeja Jugoslavije Dan vredan veka - 1.